Płodozmian warzyw: tabela i plan czterech grządek

Czym jest płodozmian warzyw?

Płodozmian warzyw, czyli zmianowanie, to zaplanowana zmiana miejsca uprawy poszczególnych warzyw w kolejnych latach. Jak opisuje E-budownictwo, planowanie obejmuje kilka sezonów. We własnym planie warzywnika rozpisz więc kolejność roślin na poszczególnych grządkach.

Uprawianie tych samych lub blisko spokrewnionych warzyw w jednym miejscu rok po roku może prowadzić do słabszego wzrostu i plonowania. To zmęczenie gleby. Poradnik Target wyjaśnia, że wiąże się ono z jednostronnym wykorzystywaniem zasobów podłoża oraz rozwojem chorób i szkodników charakterystycznych dla powtarzanych upraw.

Zmianowanie pomaga ograniczać te problemy. Przy trudnych do zwalczenia chorobach lub wyjątkowo uciążliwych szkodnikach trzeba jednak wydłużyć przerwy między spokrewnionymi uprawami.

Rodziny warzyw - tabela do planowania następstwa

Przy planowaniu następstwa uwzględniaj zarówno pokrewieństwo warzyw, jak i ich wymagania pokarmowe. Pomidor i papryka należą do psiankowatych, a kapusta i rzodkiewka do kapustowatych. Zastąpienie jednego z tych warzyw drugim nie zmienia więc rodziny uprawianej na stanowisku.

Które warzywa należą do tej samej rodziny?

Poniższe przyporządkowania i nazwy rodzin podaje poradnik Target.

Rodzina botaniczna	Przykłady warzyw
Psiankowate	pomidor, papryka, ziemniak, bakłażan
Krzyżowe (kapustowate)	kapusta, brokuł, kalafior, rzodkiewka
Baldaszkowate (selerowate)	marchew, pietruszka, seler
Motylkowate (bobowate)	groch, fasola, bób
Dyniowate	ogórek, dynia, cukinia
Astrowate (złożone)	sałata, endywia, cykoria
Szarłatowate (dawniej komosowate)	burak, szpinak

Burak i szpinak są obecnie zaliczane do szarłatowatych (Amaranthaceae); potwierdza to Kew, Plants of the World Online. W starszych poradnikach występuje nazwa komosowate.

Według poradnika Target należy unikać uprawiania po sobie tych samych oraz spokrewnionych roślin. Warzywa z jednej rodziny często mają podobne wymagania pokarmowe, a także wspólne choroby i szkodniki.

Rodzina botaniczna a wymagania pokarmowe

Marchew i pietruszka należą do selerowatych, natomiast burak do szarłatowatych. Przy wyborze następstwa sprawdzaj więc przynależność konkretnego warzywa w tabeli rodzin.

Pokrewieństwo nie oznacza jednakowych potrzeb pokarmowych. Target przypisuje kapustowatym różne wymagania: rukoli małe, jarmużowi średnie, a kalafiorowi duże.

Ten sam poradnik zaleca uwzględnianie przy zmianowaniu również wspólnych chorób i szkodników oraz wielkości systemu korzeniowego. Samo sprawdzenie rodziny rośliny nie wyczerpuje zatem planowania.

Tabela następstwa warzyw - co sadzić po czym?

Tabela dotyczy upraw w kolejnych sezonach na tej samej grządce. Poniższe następstwa podaje Zielona Interia.

Poprzednia uprawa	Propozycje na kolejny sezon
Marchew	groch, cebula, fasola tyczkowa lub por
Ogórek	cebula, burak, seler lub sałata
Burak	fasola szparagowa, cebula lub ogórek
Groch	warzywa kapustne
Fasola szparagowa	warzywa kapustne
Fasola tyczkowa	warzywa kapustne

Przy wyborze kolejnej uprawy stosuj również zasadę unikania tych samych i spokrewnionych warzyw po sobie, opisaną przez Target. Ogórek, dynia i cukinia należą do dyniowatych, a burak i szpinak do szarłatowatych.

Dlaczego w planie warto uwzględnić strączkowe?

E-budownictwo wyjaśnia, że rośliny strączkowe wzbogacają glebę w azot wiązany z powietrza za pomocą bakterii brodawkowych. Nie traktuj jednak samego zebrania strączków jako dowodu, że gleba otrzymała wystarczającą dawkę azotu dla następnej uprawy. Zasobność i wymagania roślin oceniaj osobno; płodozmian nie jest gotowym planem nawożenia.

Przy ustalaniu kolejności uwzględniaj też głębokość korzenienia. Ten sam poradnik podaje jako przykład uprawę głęboko korzeniącej się marchwi po płytko korzeniącej się papryce.

Co sadzić po pomidorach w kolejnym sezonie?

Zielona Interia wymienia groch, fasolę, sałatę i marchew jako możliwe uprawy po pomidorach. Takie następstwa znajdują się w jej tabeli płodozmianu. Przy wyborze uwzględnij również wcześniejsze uprawy na danej grządce.

Pomidor, papryka, ziemniak i bakłażan należą do psiankowatych. Poradnik Target zaleca unikanie uprawiania po sobie tych samych i spokrewnionych roślin. Zgodnie z tą zasadą po pomidorach unikaj kolejnej uprawy pomidorów, papryki, ziemniaków i bakłażanów.

Na kolejny sezon zaplanuj pomidory na innej grządce. Sprawdź przy tym, czy wcześniej nie rosły tam inne psiankowate, i uwzględnij odstęp między uprawami opisany dalej.

Plan płodozmianu na cztery grządki i cztery lata

E-budownictwo przedstawia plan zmianowania na czterech kwaterach. Poniższa tabela to propozycja redakcji z pomidorem, marchwią, kapustą i fasolą szparagową, oparta na zasadzie zmiany rodzin między kwaterami.

Potraktuj schemat jako punkt wyjścia do własnego planu. Przed przyjęciem obsady pierwszego roku sprawdź wcześniejsze uprawy na każdym stanowisku.

Tabela obsady wszystkich grządek

Rok uprawy	Grządka 1	Grządka 2	Grządka 3	Grządka 4
I	Pomidor	Marchew	Kapusta	Fasola szparagowa
II	Fasola szparagowa	Pomidor	Marchew	Kapusta
III	Kapusta	Fasola szparagowa	Pomidor	Marchew
IV	Marchew	Kapusta	Fasola szparagowa	Pomidor

W każdym przedstawionym roku zaplanowano wszystkie cztery warzywa, ale na innych stanowiskach. Rok V może rozpocząć kolejny cykl tylko wtedy, gdy pozwala na to historia stanowiska i stan zdrowotny upraw.

Dopasuj gatunki do gleby, miejsca i liczby grządek. Jeżeli większość twoich upraw należy do jednej rodziny, cztery kwatery same nie zapewnią wymaganej przerwy. Nie wciskaj dodatkowych psiankowatych do innych kolumn bez uwzględnienia tego w planie.

Jak odczytywać plan?

• Wiersz pokazuje obsadę w danym roku. W roku II fasola szparagowa zajmuje grządkę 1, pomidor grządkę 2, marchew grządkę 3, a kapusta grządkę 4.
• Kolumna pokazuje kolejność na jednym stanowisku. Na grządce 1 po pomidorze zaplanowano fasolę szparagową, następnie kapustę i marchew.
• Nazwa rośliny pozwala prześledzić zmianę jej miejsca. Pomidor zajmuje kolejno grządki 1, 2, 3 i 4.

Wybrane warzywa reprezentują różne rodziny: pomidor psiankowate, marchew selerowate, kapusta kapustowate, a fasola bobowate. Potrzeby pokarmowe sprawdzaj osobno dla gatunków, ponieważ mogą różnić się również w obrębie jednej rodziny, jak wskazuje Target.

Kiedy warzywa mogą wrócić na tę samą grządkę?

Target zaleca, aby spokrewnionych warzyw nie uprawiać w tym samym miejscu częściej niż co 4 lata. Poradnik uzasadnia to między innymi zdolnością patogenów do przetrwania przez kilka lat na resztkach roślin w glebie.

Jak liczyć lata? Pomidor na grządce 1 w roku I wraca na nią w roku V. Pomiędzy nimi są lata II, III i IV, czyli trzy sezony innych upraw. Jeśli zalecenie dla konkretnej choroby wymaga czterech pełnych sezonów bez gospodarza, taki powrót w roku V będzie za wczesny.

Jeżeli na stanowisku wystąpiły trudne do zwalczenia choroby lub wyjątkowo uciążliwe szkodniki, ten sam poradnik zaleca jeszcze dłuższe przerwy między uprawami spokrewnionych warzyw. W takiej sytuacji nie powtarzaj automatycznie przedstawionego planu. Przy ustalaniu kolejnych upraw uwzględnij potrzebę wydłużenia przerwy.

Osobno potraktuj warzywa wieloletnie. Według Target rabarbar i szczaw mogą pozostawać na jednym stanowisku przez wiele lat, dlatego wymagają indywidualnego podejścia do zmianowania.

Jak zapisać plan upraw, przedplony i poplony?

Rozpisz plan upraw na kolejne lata. Takie rozwiązanie zaleca E-budownictwo, wskazując, że pomaga ono pamiętać, co rosło na poszczególnych stanowiskach.

Poradnik wymienia także sałatę i rzodkiewkę jako przykłady przedplonów o krótkim okresie wegetacji, uprawianych wczesną wiosną przed warzywami o długim okresie wegetacji. Możesz uwzględnić te dodatkowe uprawy w swoim planie grządek. Zapisuj również poplony, czyli uprawy po plonie głównym. Ich terminy muszą odpowiadać pogodzie, odmianie i regionowi.

Propozycja wpisu do notatnika: rok — numer grządki — przedplon i rodzina — plon główny i rodzina — poplon i rodzina. Krótka uprawa rzodkiewki nadal jest uprawą kapustowatej; nie pomijaj jej w historii.

Przy wyborze przedplonu również sprawdź rodzinę rośliny. Według Target sałata należy do astrowatych, natomiast rzodkiewka i kapusta do kapustowatych. Zgodnie z zaleceniem unikania spokrewnionych upraw po sobie nie planuj rzodkiewki bezpośrednio przed kapustą.

Przygotuj własny plan: spisz wcześniejsze uprawy, sprawdź rodziny wybranych warzyw i rozpisz ich następstwo na kolejne lata. Uwzględnij przy tym potrzeby pokarmowe poszczególnych gatunków i dbanie o żyzność gleby. Zielona Interia przypomina, że przy stosowaniu płodozmianu nadal należy pamiętać o organicznym wzbogacaniu podłoża.